Ukryta opcja

Mariusz Jochemczyk zderza perspektywę osobistą, historyczną i literacką. Autor śledzi tropy tożsamości – narodowej, kulturowej i językowej – w kontekście Śląska, miejsca od wieków zawieszonego między różnymi wpływami i narracjami. Nie ma tu głównych bohaterów w klasycznym sensie – są za to nazwiska, teksty, miejsca i daty, które tworzą układ nerwowy tej opowieści. Jochemczyk pisze o ukrytych wersjach historii, przemilczeniach, opcjach, które nie zostały zrealizowane – ale nadal istnieją jako pytania, alternatywy, ślady.

Styl Jochemczyka jest precyzyjny, nasycony odniesieniami do filozofii, literatury i historii, ale nie hermetyczny – autor prowadzi czytelnika przez meandry znaczeń z klarownością i osobistym zaangażowaniem. Na tle refleksji o Górnym Śląsku jako miejscu pogranicza – także mentalnego i symbolicznego – wyłania się szersza opowieść o polskiej nowoczesności, jej niedomówieniach, lękach i (nie)uświadomionych możliwościach. „Ukryta opcja” wyróżnia się zdolnością łączenia analizy tekstów kultury z refleksją egzystencjalną – o tym, kim jesteśmy i kim moglibyśmy się stać.

Ten licencjonowany przewodnik przez ciemną dolinę węgla i stali, nawet gdy chodzi bardziej o „tu” niż „tam”, czule, aczkolwiek nie stroniąc od ironii, identyfikuje szersze plany i konteksty. W czasie i przestrzeni dba o naturalną kolej rzeczy i myśli. W końcu Ziemię czynić sobie poddaną może wyłącznie natura. Człowiek tylko w niej grzebie i jest pogrzebany.

Mariusz Jochemczyk nie rzeźbi tłustym drukiem chudych myśli; z finezją buddyjskiego mnicha porządkuje śląskość, jaka nam została. Jaka może trwać i koegzystować w pozornie monolitycznym tworze państwowym i językowym, nawet jeśli najczęściej wydobywa się ją już tylko z mroków przeszłości. W dobie kryzysów moralnych i etycznych, gdy katastrofy kopalniane zostały zastąpione przez klimatyczne. Uspokajam: „Ukrytej opcji” daleko do spisku rodem z traktatu dydaktycznego. To swoista oczyszczalnia ściegów. Bogactwo form i poetyk w rygorze porządku treści. Odpowiednio ustawione wektory wierszy. Uczciwie przepracowane pamięć i tożsamość. Czego więcej może pragnąć śląska (aż chce się dopowiedzieć: i nie wyłącznie śląska) dusza?

Rafał Gawin

Dowiedz się więcej o autorze.

Publikacja wydana w serii Ut Pictura Bibliotheca (tom 21).

Dofinansowano ze środków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach zadania „Program wsparcia współczesnej literatury niekomercyjnej przez Instytut Literatury”.