Epicki poemat o buncie Szatana przeciw Bogu oraz o grzechu pierworodnym – upadku Adama i Ewy, który prowadzi do ich wygnania z Raju. Dzieło ukazuje konflikt między wolną wolą a posłuszeństwem oraz walkę dobra ze złem w perspektywie boskiego planu zbawienia.
Pierwszy od półwiecza nowy, współczesny przekład „Raju utraconego” na język polski i najnowsze tłumaczenie na język ukraiński w jednym tomie. Ta monumentalna epopeja Johna Miltona o upadku człowieka powraca w zupełnie nowej odsłonie. Nowe tłumaczenie w wersji Jarka Zawadzkiego to nie tylko wierne oddanie słów mistrza, ale również świeże spojrzenie na ponadczasowe treści. Publikacja nowego, współczesnego przekładu jednego z najwybitniejszych dzieł kultury europejskiej uzupełnia istotną lukę na rynku wydawniczym. W języku polskim epos był dostępny tylko w trzech pełnych tłumaczeniach: Jacka Idziego Przybylskiego (1791), Władysława Bartkiewicza (1902) i Macieja Słomczyńskiego (1974). Dzieło Miltona cieszy się w Polsce dużym zainteresowaniem. Dowodzą tego stosunkowo liczne wznowienia dotychczasowym tłumaczeń – Macieja Słomczyńskiego (1986, 2002, 2011), a także ostatnio – w 2020 roku – translacji Władysława Bartkiewicza z początku XX wieku (wydanej w formie papierowej i cyfrowej). Tendencja ta współgra ze wzmożoną recepcją „Raju utraconego” na świecie w ostatnich trzech dekadach.
Autor polskiego przekładu „Raju utraconego” – Jarek Zawadzki – jest tłumaczem literatury pięknej z języka angielskiego i z języka chińskiego (współczesnego języka mandaryńskiego oraz klasycznego języka chińskiego). Ukończył sinologię na Uniwersytecie Warszawskim oraz anglistykę i studia podyplomowe dla tłumaczy specjalistycznych na Uniwersytecie Jagiellońskim. Autorką przekładu „Raju utraconego” na język ukraiński jest Olga Smolnytska (ukr. Ольга Олександрівна Смольницька) – filolog ukraiński i filozof, czołowa badaczka Muzeum Literatury-Pomnika Maksyma Rylskiego w Kijowie, kandydat nauk filozoficznych (ukrainoznawstwo), naukowczyni, pisarka, tłumaczka i krytyczka literacka.
Dwujęzyczne wydanie „Raju utraconego” jest odpowiedzią na potrzeby badaczy literatury dawnej, ale też współczesnych czytelników, polskich i ukraińskich, którzy w filozoficznym poemacie Miltona poszukują tego, co uniwersalne i aktualne w kontekście ogólnoludzkich doświadczeń czy wydarzeń społeczno-politycznych. Edycję poprzedza wstęp prof. Małgorzaty Grzegorzewskiej, anglistki, znawczyni literatury i kultury okresu renesansu i baroku. Jest to druga ukraińska translacja dzieła Miltona (pierwsza – autorstwa Oleksandra Zhomnira – ukazała się w 2019 roku). Wydanie w Polsce nowego przekładu ukraińskiego jest gestem solidarności z Ukrainą, formą wsparcia ukraińskiej społeczności tłumaczy i twórców, a także wzmocnieniem kanonu literatury w języku narodowym.
„Raj utracony” Johna Miltona wzbogacają – wykonane do tej edycji – rysunki Poli Dwurnik, artystki wizualnej, malarki, autorki komiksów. Obrazowy komentarz do dzieła Miltona zawiera odniesienia do kultury popularnej i przybliża tekst dawny do współczesności.
Od ukazania się ostatniego polskiego przekładu „Raju utraconego” mija w tym roku [2024] pięćdziesiąt lat (w Biblii to symboliczna miara życia człowieka), dlatego tak cenna jest inicjatywa tłumacza Jarka Zawadzkiego i Wydawnictwa Biblioteki Śląskiej, by Milton przemówił do kolejnego pokolenia czytelników współczesną polszczyzną. Nie pozostaje zatem nic innego niż wsłuchać się w głos poety.prof. dr hab. Małgorzata Grzegorzewska
Olga Smolnytska podjęła próbę, moim zdaniem bardzo udaną, zrozumienia tego, co Milton chciał powiedzieć o świecie. Pojawienie się nowego przekładu „Raju utraconego” na język ukraiński to wielce znaczący fakt literacki, ale nie tylko. Nie sposób bowiem nie wspomnieć, że każdy przekład tekstu artystycznego z chwilą zaistnienia wzbogaca kanon literatury narodowej. A tego literatura ukraińska bardzo potrzebuje.
dr hab. Jolanta Lubocha-Kruglik, prof. UŚ
„Raj utracony” Johna Miltona w tłumaczeniu Jarka Zawadzkiego otrzymał nagrodę internautów w plebiscycie „Książka Roku 2024” organizowanym przez portal granice.pl.
Dowiedz się więcej o tłumaczu i ilustratorce.
W dziale Multimedia można zobaczyć zwiastun filmowy publikacji oraz spotkanie, które odbyło się w ramach Nagrody Literackiej Gdynia.
Прочитайте уривок українською мовою (PDF 4 MB).
Publikacja wydana w serii Ut Pictura Bibliotheca (tom 7).
Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego.
Ciekawe jest to czytelnicze smakowanie słów, zwłaszcza dotyczące zakazanego owocu. Słomczyński pisze o „śmiertelnym smaku”, Zawadzki o „martwym smaku”. Obracam pod językiem jeden i drugi, i za każdym razem wyczuwam cierpki smak grzechu. I na tym też polega sens tłumaczenia. (…) Inaczej brzmi „Raj utracony” w czasach komunizmu i gospodarki centralnie planowanej, a inne oblicze zdaje się ukazywać w czasach demokracji i kapitalizmu.
Marcin Cielecki, „Gość Niedzielny”
Nowe tłumaczenie, wzbogacone ilustracjami Poli Dwurnik, to małe (ale bardzo obszerne!) dzieło sztuki. Unikalne prace artystki, która interpretuje Miltona za pomocą obrazu, stają się niejako „trzecim tłumaczeniem” – wizualnym przekładem na współczesny język sztuki. Jak sama Pola Dwurnik podkreśla, jej inspiracją były relacje międzypokoleniowe i napięcie między młodością a starością. Ten aspekt nadaje wydaniu wyjątkowy charakter i zaprasza do ponownego odkrycia klasycznego dzieła z nowej perspektywy. (…) Publikacja „Raju utraconego” w serii Bibliotheca Translata to dowód na to, że klasyczna literatura może wciąż inspirować i być punktem wyjścia do refleksji nad współczesnym światem. Biblioteka Śląska po raz kolejny pokazała, że literatura nie zna granic i może zachwycać wciąż od nowa. Tak piękne i bogate wydanie po prostu warto mieć w domowej biblioteczce.
Danuta Awolusi, recenzja w portalu onet.pl
„Raj utracony” Johna Miltona to jedno z największych arcydzieł literatury światowej, które od wieków fascynuje czytelników swoją głębią filozoficzną, kunsztem poetyckim i uniwersalnymi pytaniami o naturę dobra i zła. Nowe wydanie, które łączy polski i ukraiński przekład w jednej książce, wprowadza ten monumentalny poemat w kontekst współczesności, czyniąc go bardziej dostępnym i zyskującym dodatkowy wymiar w obliczu aktualnych wyzwań kulturowych i społecznych. (…) Układ tekstu – z pierwszą częścią po polsku i drugą po ukraińsku – pozwala na porównywanie tłumaczeń i daje unikalną możliwość obcowania z różnorodnymi interpretacjami tego samego dzieła. W kontekście współczesnych wydarzeń geopolitycznych wydanie to nabiera szczególnego znaczenia, stając się gestem solidarności i wzajemnego zrozumienia. (…)
Wydanie zachwyca również swoją formą. Twarda oprawa, symboliczna grafika na okładce i wysokiej jakości papier podkreślają, że mamy do czynienia z dziełem, które zasługuje na szacunek zarówno ze względu na treść, jak i wygląd. Dodatkowym atutem są przypisy, które objaśniają kontekst historyczny i mitologiczny poematu, czyniąc go bardziej przystępnym dla współczesnych czytelników.
Fragmenty recenzji z portalu sztukater.pl (atypowy)
Plac Rady Europy 1
40-021 Katowice
centrala: +48 32 20 83 887
e-mail: wydawnictwo@bs.katowice.pl
© 2025
