Niebieskie krasomówstwo. Retoryka kazań maryjnych Jacka Liberiusza

Publikacja poświęcona jest kazaniom maryjnym Jacka Liberiusza (1599–1673) ze zbiorów „Gospodyni nieba i ziemie Naświętsza Panna” (1650) oraz „Gwiazda morska Naświętsza Panna” (1670). Pobożność maryjna to jeden z najbardziej wyrazistych nurtów polskiej religijności epoki potrydenckiej. Podjęcie tejże tematyki przez kaznodziejów wiązało się ze skłonnością do stosowania zabiegów i schematów retorycznych odpowiadających wyjątkowości przedmiotu wypowiedzi. Jan Baron, wprowadzając czytelnika w świat retoryki barokowej homiletyki na przykładzie kazań Jacka Liberiusza, pokazuje, jakie środki stylistyczne używali duchowni, aby oddać wyjątkowość kultu Maryi.

Próby kaznodziejów, by przybliżyć słuchaczom tematykę maryjną i skłonić ich do przestrzegania głoszonych zasad moralnych, widoczne są na różnych poziomach organizacji teoretycznej wypowiedzi. W związku z tym analiza odnosi się do metod dowodzenia (sfery inventio) stosowanych przez Jacka Liberiusza, w tym argumentacji biblijnej, struktury kazań (dispositio) oraz kształtowania się ich warstwy językowej (jelacutio). Ponadto rozważono zasadność uznania kazania maryjnego za odrębną odmianę (rodzaj kazania tematycznego), wskazując na jego cechy charakterystyczne. W pracy poruszono w szczególności kwestię sposobów obrazowania stosowanych przez Jacka Liberiusza, wynikających ze świadomości znaczenia zabiegów kaznodziejskich XVII wieku, mających na celu uwidocznienie podmiotu wypowiedzi (evidentia). Zbadano związki z symboliką obecną w tekstach oraz podjęto próbę zdefiniowania funkcji, jakie pełnią werbalne kompozycje figuralne w wywodzie kaznodziejskim.