40,00 zł
Na stanie
„Nie damy się wysiedlić” to tytułowe słowa bojowniczki Chajki Klinger, które pochodzą z jej unikalnych „Dzienników” spisanych w latach 1943-1944. Dedykujemy je wszystkim bohaterskim dziewczynom i chłopakom przywołanym w tej publikacji oraz tym, o których informacji nie odnaleźliśmy. Niech pamięć o nich trwa w kolejnych pokoleniach i będzie inspiracją do przeciwstawienia się złu, które nigdy nie przemija. Książka ta jest wynikiem działań Fundacji Brama Cukermana, która razem z innymi instytucjami i organizacjami podjęła w 2023 r. starania o upamiętnienie 80. rocznicy likwidacji getta w Będzinie-Kamionce i Sosnowcu-Środuli. Rok 1943 stał się zarazem symbolicznym, jak i faktycznym końcem istnienia dużych społeczności żydowskich w miastach Zagłębia Dąbrowskiego
Karolina i Piotr Jakoweńko (ze Wstępu)
„Nie damy się wysiedlić. Bojowniczki i bojownicy w gettach w Będzinie i Sosnowcu” pod redakcją Tomka Grząślewicza i Karoliny Jakoweńko to dwujęzyczna (polsko-angielska) publikacja przygotowana z okazji 80. rocznicy likwidacji zagłębiowskich gett. Praca zbiorowa składa się z bogato ilustrowanych, uzupełnionych o teksty historyczne i źródłowe 170 biogramów bojowniczek, bojowników, działaczek i działaczy Żydowskiej Organizacji Bojowej i innych organizacji młodzieżowych (Haszomer Hacair, Hanoar Hacijoni, Dror, Gordonia), działających na terenie Zagłębia Dąbrowskiego, które przed wybuchem II wojny światowej było jednym z najliczniejszych skupisk żydowskich w II Rzeczpospolitej.
Autorom publikacji udało się dotrzeć do zupełnie nieznanych do tej pory zdjęć czy relacji świadków. Przedstawili w ten sposób nie tylko portrety bojowników, ale też sceny rodzajowe ilustrujące ich życie przed wybuchem powstania w zagłębiowskich gettach. W książce przywołują historie bohaterskich młodych ludzi sprzed 80 lat i oddają im głos. Ukazują, czym była codzienność oporu w warunkach beznadziei, zdrady i śmiertelnego zagrożenia. To książka, która stawia czytelnika wobec pytania o granice odwagi i sens oporu, gdy wszystko zdaje się stracone. Przypomina, że historia Zagłady to nie tylko opowieść o ofiarach, ale również o podmiotowości, solidarności i oporze – zwłaszcza tam, gdzie najmniej się go spodziewamy.
Ta książka manifestuje niezgodę na logikę Zagłady. Pokazuje, jak Żydzi Będzina i innych miast Zagłębia Dąbrowskiego przełamywali bierność, strach, beznadzieję. Podejmowali różne formy oporu: od pomocy socjalnej, tajnego nauczania, konspiracyjnej prasy i imprez kulturalnych, aż po walkę zbrojną. Dzięki mrówczej pracy autorów z setek świadectw i śladów wyłania się zbiorowy portret żydowskiej społeczności. Mamy w ręku Księgę Imion, Twarzy, Głosów – dziesiątki biogramów. Nie damy się wysiedlić z naszych domów – wołali wtedy. Dziś wołają: nie damy się wysiedlić z waszej pamięci! Czytam tę książkę jak modlitwę Izkor za błogosławionej pamięci zmarłych z najbliższej rodziny.prof. Jacek Leociak
Ta ważna książka to akt niezgody na niepamięć – tak jakby jej bohaterowie mówili nie tylko „nie damy się wysiedlić”, ale też: „nie damy się zapomnieć”. Autorzy przywracają pamięć o (często zapomnianych) bojownikach i bojowniczkach gett w Zagłębiu. W biogramach uwzględniają wszystko, co udało im się znaleźć, od ważnych biograficznych informacji, po szczegóły, które sprawiają, że bohaterowie ożywają przed oczami czytelników i czytelniczek.
dr Maria Ferenc
W dziale Multimedia można zobaczyć zwiastun filmowy publikacji oraz zapis spotkania promocyjnego książki.
Książkę dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego oraz Stowarzyszenia Żydowskiego Instytutu Historycznego w Polsce.
Bohaterkami oraz bohaterami książki są więc w większości młodzi ludzie. Jak wynika z biogramów, najstarszy z nich urodził się w 1906 roku i jemu powierzono kierownictwo Farmy, a najmłodsi przyszli na świat około dwadzieścia lat później. Fotografie przenoszą nas w nieistniejący świat iskrzący się radością, młodością i nadzieją. Nieprzypadkowo na większości zdjęć widzimy grupę młodych ludzi, niezwykle rzadko zdarzają się indywidualne portrety. Archiwum obrazów układa się w opowieść o młodych ludziach, idealistach oddanych sprawie, postawionych w sytuacji granicznej. (…)
Publikacja zwiera dwadzieścia siedem fotografii (nie licząc tych umieszczonych przy biogramach), dokumentujących życie bohaterek i bohaterów przed, w i po getcie. Spoglądają na nas bardzo młodzi i młodzi ludzie, wydawałoby się odporni na strach, niepoddający się bierności i beznadziei, podejmujący różne formy oporu, począwszy od pomocy socjalnej, tajnego nauczania, aż po walkę zbrojną. Gdybym nie znała kontekstu tych zdjęć, mogłabym uznać, że stanowią dokumentację jakichś obozów młodzieżowych, na których wesoło i beztrosko spędza się czas. Widzimy młodych ludzi tańczących, przygotowujących wspólne posiłki, fotografujących się na tle otwartych przestrzeni tak obcych topice getta. (…)
Książka jest próbą uporządkowania ogromu dokumentów, wspomnień, odprysków informacji, próbą ocalenia pamięci o każdej i każdym, kto był związany z ruchem oporu w będzińskim getcie. Dzięki mrówczej pracy autorek i autorów publikacji wyłania się mozaika obrazów, głosów, twarzy, które uważne czytanie łączy, dając szansę na dostrzeżenie związków między pozornie odległymi treściami. Lektura przypomina odczytywanie listy (nie)obecności (…).
Małgorzata Wójcik-Dudek, artpapier.com
W horyzont przestrzeni biograficznej opracowanych życiorysów wprowadzają nas dwa teksty naukowe, opowiadające o wydarzeniach, które miały miejsce w czasie II wojny światowej. Cezurą okazał się rok 1943, który „stał się symbolicznym i faktycznym końcem istnienia dużych społeczności żydowskich w miastach Zagłębia Dąbrowskiego”. (…)
„Najstarszy człowiek na naszej liście urodził się w 1906 r. i nieprzypadkowo powierzono mu kierownictwo Farmy, czyli najważniejszego ośrodka żydowskiego oporu w Zagłębiu Dąbrowskim. Najmłodsi, których sylwetki przedstawiamy w tej książce, przyszli na świat około dwadzieścia lat później. Nasi bohaterowie to zatem ludzie z jednego pokolenia, które zostało brutalnie naznaczone wojną i w znacznym stopniu unicestwione (…)”. Tak rozpoczyna się szkic Tomka Grząślewicza „Podróż do źródeł”. Rozdział jest bardzo interesującą prezentacją bibliografii źródłowej. Autor przybliża nam jej zakamarki i meandry, na które nie ma miejsca w wykazie pozycji bibliograficznych. Zauważa, że przeszkodą w poznaniu prawdy o tamtych wydarzeniach i studiach nad żydowskim ruchem oporu jest wielojęzyczność źródeł zapisanych po polsku, hebrajsku i w języku angielskim, postulując dialog międzykulturowy w celu poznania ich treści. Dwujęzyczność publikacji jest krokiem w tym kierunku.
Piotr Skowronek, „Śląsk. Miesięcznik społeczno-kulturalny”
Autor: Barbara Maresz, Anna Musialik
Autor: Henryk Grzonka
Plac Rady Europy 1
40-021 Katowice
centrala: +48 32 20 83 887
e-mail: wydawnictwo@bs.katowice.pl
© 2025
