Mianujōm mie Hanka

Tytułowa Hanka – Ślązaczka spod Pszczyny – opowiada swoją historię w pierwszej osobie, prowadząc czytelnika przez szaloną historię Górnego Śląska w XX wieku: wojna, plebiscyt, powstania, podział regionu, wojna, PRL, koniec industrii. Ta opowieść rozwija się jak nitka ze szpuli rzuconej czytelnikowi i widzowi, a jednocześnie osadza nas w wiecznym śląskim trwaniu. Siedzimy przykuci przez Hankę do starej ryczki i nie możemy uwierzyć, ile traum musiała znieść… Jej wspomnienia nie tylko dokumentują przemiany społeczne i polityczne, ale przede wszystkim pokazują, jak codzienne, kobiece doświadczenie – praca, macierzyństwo, utrata, wiara – staje się nośnikiem zbiorowej pamięci. W centrum tej opowieści znajduje się silna potrzeba zakorzenienia i zachowania własnej tożsamości – nie niemieckiej, nie polskiej, lecz śląskiej.

Utwór utrzymany jest w formie monologu, stylizowanego na gwarową gawędę – prostą, przejmującą, autentyczną. Lysko buduje narrację z pozornie zwyczajnych zdarzeń i osobistych pamiątek, za pomocą których Hanka przywołuje świat dzieciństwa, utraconych bliskich i własnej, niełatwej dorosłości. Główne motywy to: kobieca siła, pamięć pokoleniowa, lojalność wobec „małej ojczyzny” i zmaganie się z tożsamościowym zawieszeniem Ślązaków. Książka niesie wyraźne przesłanie: historia regionu to nie tylko daty i wydarzenia, ale żywe emocje, dramaty i wybory tych, którzy pozostali wierni sobie mimo zewnętrznych nacisków. „Mianujōm mie Hanka” jest aktem pamięci i hołdem dla kobiet, które dźwigały losy Śląska – po cichu, ale z niezwykłą godnością.

„Mianujōm mie Hanka” – rozszerzone, piąte wydanie kultowego monodramu, po raz pierwszy w całości zapisane w śląskim etnolekcie. Książka Alojzego Lyski wraca do czytelnika w nowym, teatralno-telewizyjnym, wydaniu. Edycja wzbogacona o fotografie Przemysława Jendroski, akwarele Grzegorza Chudego i teksty wprowadzające autorstwa Grażyny Bułki, Mirosława Neinerta, Mirosława Syniawy, dr. Krystiana Węgrzynka i dr. Artura Madalińskiego.

Spektakl „Mianujōm mie Hanka” Teatru Korez w Katowicach, wyreżyserowany przez Mirosława Neinerta, miał premierę 21 października 2016 roku i od tej pory nieprzerwanie znajduje się w repertuarze teatru. W rolę tytułowej bohaterki wciela się Grażyna Bułka. Spektakl dostępny jest również na platformie VOD Telewizji Polskiej, gdzie był emitowany jako pierwszy przedstawiony w całości po śląsku, a premiera telewizyjna miała miejsce 27 stycznia 2025 roku. Za tę kreację Grażyna Bułka została uhonorowana Nagrodą Aktorską dla najlepszej roli kobiecej na XXIV Festiwalu „Dwa Teatry” w Sopocie, a spektakl otrzymał Nagrodę Publiczności dla najlepszego spektaklu Teatru Telewizji.

Życie Hanki w Lyskowyj ksiōnżce niy rōżni sie hned niczym ôd życiŏ tysiyncy inkszych kobiyt, co żyły na Ślōnsku w ôpisowanych w Hance czasach. Sōm w nim kożdodziynne radości i starości, miyndzy kere rŏz za czas wciskŏ sie boleśnie historyjŏ. Dyć cōż takigo je w tyj ôpowieści, że aż tak fest poruszŏ tysiōnce ludzi? Możno mōg by nōm na to ôdpedzieć Artur Schopenhauer, kery pisoł, że „autorzi rōmanōw niy majōm rozprawiać ô wielkich wydarzyniach, ale sprawiać, coby ciekawe były te małe”. Niy wiym, jeźli Alojzy Lysko czytoł Parerga i Paralipomena, zdŏ sie ale, że poszoł za doradōm niymieckigo filozofa i sprawiōł, że ôpowiyść prostyj kobiyty, przymiyniōnŏ w prawy epos, ciekawi, czasym kŏże sie uśmiychnōnć, a nojczynścij wyciskŏ z ôcz płaczki.

Mirosław Syniawa