Gościć sójki

Jaglarz queeruje przyrodę, rozbudzając napięcie erotyczne między słowami a ziemią czy słowami zwierzętami i przemieniając je, głównie z pośrednictwem języka, w obiekty erotyczne, same w sobie wyzwalające energię. Ta niełatwa poezja, pisana długą i krętą frazą, wchodzi w świat przyrody niczym kaczka pod wodę. Jej lot jest pewny, nurkowanie niewidoczne, a radość czytelna jedynie dla nurka. Czytelnik nie zawsze orientuje się, w czym uczestniczy. Może dlatego na początku trzeba sobie odpowiedzieć na pytanie, kogo właściwie słucha się w tej poezji, za czyim głosem się idzie, kto te światy odkrywa i układa.

Tom Kaliny Jaglarza dzieli się na trzy części: dolinę (31 wierszy), pogranicze (5 wierszy) i bez granic (1 wiersz). Uderzają w nim stonowane stwierdzenia jakiegoś status quo – „wtedy jest poderwanie ptaków”, „jeśliby spojrzeć dżdżownice wiodą żywot deszczu”, „jałowa jest skóra którą owijasz skarconą skórę”. Tego typu zdania są najczęściej stosowanymi przez Jaglarza konstrukcjami składniowymi. Ich przewaga nad innymi konstrukcjami składniowymi nie wynika wszakże z minimalizmu językowego tego tomu. Taka składnia ułatwia wyjaśnienie nowych środowiskowych sprzężeń, opartych na oddaniu sprawczości przyrodzie, która może wydawać się w najgorszym razie absurdalna, w najlepszym – poetycka.

Marta Tomczok, „Nowe Książki”

„Gościć sójki” usytuować można w kręgu ekopoezji, do którego należy też Małgorzata Lebda – której echa twórczości wyraźnie rozbrzmiewają u Jaglarza, m.in. w śmierci przenikającej świat przyrody i przełamaniu dualizmu pasywnej natury/aktywnego człowieka. (…) Tomik wyraźnie skupia się na życiu zwierząt (idąc tropem wydawniczych hitów ostatnich lat, można by rzec – sekretnym życiem zwierząt), zderzając wrażliwość spojrzenia na świat natury z brutalnością człowieka. (…) Jaglarz nie skupia się tutaj bowiem jedynie na losie zwierząt – najmocniejszym chyba momentem całego zbioru jest przejście od cyklu „dolina” do „pogranicza”, gdzie autor opisuje los uchodźców przy białoruskiej granicy. To zderzenie gwałtowne i dosadne, służące udzieleniu głosu w poezji kolejnej grupie, która nie ma do niego dostępu.

Kajetan Poniatyszyn, artpapier.com

Las Kaliny Jaglarza w „Gościć sójki” to czysta dzikość, to ślepia zwierząt pobłyskujące w ciemności. Jego poezja obrasta mchem poczerniałe pnie dębów, zalega żołędziami w miękkiej, wilgotnej ściółce, niesie ze sobą zbutwiałą woń gnijących liści. Naturalistyczne obrazy Puszczy Białowieskiej tłoczą się w jego utworach, naraz barwne i przeraźliwie mroczne. Nieustępliwe słowa, nieograniczone interpunkcją czy wersalikami, pędzą za sobą na wzór spłoszonych saren. Wchodząc w ich szeregi, przytłaczają mnie obrazy niesamowite, animalistyczne – groteskowe ujęcia padliny, mignięcia skrzydeł kawek czy kapelusze sromotników. Niosą ze sobą przedstawienie borów, gdzie życie oraz umieranie nieskończenie zamieniają się miejscami. (…) Można usiąść na usychającej trawie, oprzeć się o rozłożysty buk i wraz z poetą przyglądać powolnemu umieraniu dżdżownic. W gęstwinie jego borów zacierają się granice pomiędzy życiem a jego końcem. Sójki śpiewają o cyklu bycia. Tęsknota za dziewiczymi lasami ma zapach drewna i smak dzikich jagód, otula mnie niczym niezgrzeblona wełna. (…) Linie dolin oraz zakola rzek, gdzie rezyduje „Gościć sójki”, współgrają z rysunkami Mariji Babiak, surowymi, oszczędnymi szkicami tuszem, gdzie kotłują się obrazy konania oraz odnowy. Pogodziwszy się z destrukcją, cieszy mnie pośmiertna perspektywa ugoszczenia żuków, chrząszczy oraz larw w klasztorze żeber, z których mięso oderwą kruki, teraz zasiedlające twórczość Jaglarza.

Fragmenty recenzji z serwisu lubimyczytac.pl (Marina1318)

Przez dużą część książki miałem wrażenie, że obcuję z takim całkiem nieludzkim spojrzeniem, że to jakiś rodzaj eksperymentu z ekopoetyki, ale nie dlatego, że jest o lesie, sarnach, niedźwiedziach itd., tylko dlatego, że wszystkie ciała są tam na równi utopione w rzeczywistości (nie zatopione – utopione, i to jest ta bagnistość, o której mówi Andrzej), objęte jakimś ptasim okiem, tylko że ono zamiast się wznosić, nurkuje, „nurza się w zieloność”. A potem okazuje się, że włączają się w tę narrację ciała ludzkie, że odsłania się wątek imigrancki, puszcza zaczyna znaczyć jako mogiła na granicy polsko-białoruskiej, temat ważny, ale rozegrany w zupełnie innym duchu (językowo, etycznie), niż np. u Agnieszki Holland. Tu wszystko zdaje się istnieć na podobnym poziomie lepkości i organiczności i wszystko jest podobnie skazane na śmierć i rozkład.

Jakub Skurtys w rozmowie w serwisie zakladmagazyn.pl