Autor: Wojciech Śmieja
Zbiór miniatur prozatorskich Wojciecha Śmiei „Cztery tureckie swetry. Opowiadania” to osobista panorama śląskiej i środkowoeuropejskiej tożsamości, utkana z powidoków minionej epoki. Łącznikiem tych tekstów staje się biografia zapisana w przedmiotach i miejscach: od tytułowych swetrów, przez wagony restauracyjne i nieistniejące już katowickie knajpy, aż po kolekcje znaczków z kłopotliwą ikonografią. Autor kreśli świat, w którym codzienność – z jej móżdżkiem wieprzowym i krakowską suchą – nieustannie przenika się z wielką historią, plebiscytami i rodzinnymi kryzysami tożsamości. Obok siebie istnieją tu emerytowany kapitan MO i gej w jednej osobie, duch zmarłej siostry, dziewczyna z kalendarza, amerykański przegryw, kolekcja kosiarek do trawy i stado orzełków bez korony.
Ten pozornie rozproszony materiał nie służy jednak efektowi dziwności dla samej dziwności. U Śmiei są one nośnikami pamięci, a zarazem narzędziami opisu świata, w którym to, co komiczne, stale sąsiaduje z tym, co bolesne, a to, co marginalne, okazuje się najwięcej mówić o centrum. Pod względem warsztatowym Śmieja operuje formą krótką, bliską palimpsestowi, co sam zresztą deklaruje, tropiąc etymologię własnego nazwiska. Udowadnia, że suma tych drobnych, pozornie nieistotnych okruchów rzeczywistości daje głębszy wgląd w kondycję człowieka niż niejedna obszerna monografia.
W swojej erudycyjno-knajackiej rajzie po dalekich krajach i własnym wnętrzu dobiegający Abrahama Śmieja daje upust myślom i pomysłom, a one układają się w fascynujący gatunek, który nie ma jeszcze nazwy. Przegadałem z Wojtkiem w życiu wiele godzin, znam go i cenię za umysł oraz serce, ale nie wiedziałem, że potrafi fruwać aż tak wysoko.
Zbigniew Rokita
